Ostrokrzew w ogrodzie. Jakie gatunki wybrać, jak go ciąć i czy jest trujący?

Ostrokrzew to zimozielony krzew o kolczastych liściach i czerwonych owocach, kojarzony ze świętami. W Polsce najpewniejszy jest mieszaniec Meserve, a ostrokrzew kolczasty przy ostrych zimach marznie do poziomu śniegu i odrasta. Owoce zawiąże tylko roślina żeńska z zapylaczem w pobliżu. Jagody są trujące dla ludzi i zwierząt.

Ostrokrzew w skrócie

Ostrokrzew to zimozielony krzew, który w Polsce rośnie głównie jako mieszaniec Meserve i ostrokrzew kolczasty. Temperatura około -25 °C jest krytyczna dla większości gatunków. Lubi przepuszczalną, lekko kwaśną glebę, a jego owoce są trujące.

Jakie gatunki ostrokrzewu rosną w Polsce?

W Polsce rośnie niewiele gatunków ostrokrzewu, a najlepiej sprawdza się Ilex ×meserveae. Praca z Arboretum SGGW w Rogowie i Arboretum w Glinnej pokazuje, że w surowym klimacie można uprawiać tylko nieliczne gatunki. Rodzaj liczy kilkaset gatunków, a najpopularniejsze różnią się wyglądem i odpornością.

Mieszaniec Meserve powstał z myślą o zimach, których nie znosi ostrokrzew kolczasty, jak wyjaśnia Uniwersytet Stanowy Karoliny Północnej (NC State). Ostrokrzew karbowany wygląda raczej jak bukszpan, a RHS podaje go jako jego zamiennik, choć nie lubi gorących, suchych lat i zimnych, mokrych zim. Różnice najmocniej widać po surowej zimie.

Czy ostrokrzew wytrzyma polską zimę?

Ostrokrzew wytrzyma polską zimę zależnie od gatunku i rejonu, a około -25 °C to temperatura krytyczna dla większości gatunków. Rogów ma średnią wieloletnią temperaturę minimalną -20,1 °C, co odpowiada strefie 6b. Poniżej -25 °C i przy długich mrozach ostrokrzew kolczasty i większość zimozielonych gatunków są tam poważnie uszkadzane.

Z 72 okazów ostrokrzewu kolczastego posadzonych w Rogowie w latach 1957-1987 do 2007 roku dotrwały 34. Większość marzła do poziomu śniegu lub gruntu i odrastała, dlatego autorzy uznają uprawę w strefie 6 za możliwą. Bez pokrywy śnieżnej mrozy powodowały silne uszkodzenia albo całkowite zmarznięcie. Szkody mogą ujawnić się nawet po półtora roku.

Mieszaniec Meserve zniósł zimę 2005/06 ze spadkiem poniżej -30 °C bez uszkodzeń. Przed mrozem i wysuszeniem chroni też dobre miejsce.

Gdzie i do jakiej ziemi sadzić ostrokrzew?

Ostrokrzew sadzi się w słońcu lub półcieniu, na przepuszczalnej, próchnicznej i lekko kwaśnej glebie. RHS dodaje, że odmiany zielone znoszą pełny cień, a Uniwersytet Illinois zaznacza, że w słońcu rośliny dają więcej owoców. Na zasadowej glebie liście żółkną. Mokre stanowisko uszkadza korzenie i powoduje zamieranie.

Illinois radzi osłonić krzew przed zimowym wiatrem, żeby nie wysychały liście. RHS uważa jesień i wiosnę za najlepsze pory sadzenia. Młode rośliny podlewa się w czasie suszy przez pierwsze 2 lata, a starsze dobrze ją znoszą. Krzewy w gruncie nie potrzebują specjalnego nawożenia, chyba że widać niedobory. O owocach decyduje jednak coś innego niż gleba.

Jak odróżnić ostrokrzew męski od żeńskiego?

Ostrokrzew męski od żeńskiego odróżnia się po owocach i po oznaczeniu odmiany na etykiecie, bo owoce zawiązuje tylko roślina żeńska. Większość ostrokrzewów ma osobne rośliny męskie i żeńskie, choć RHS wymienia odmiany samopłodne, na przykład ‘J.C. van Tol’. Illinois podaje 1 roślinę męską na 3-10 żeńskich, a przy Meserve NC State 1 na 3-5.

Nazwy odmian potrafią mylić. RHS przypomina, że ‘Golden King’ jest rośliną żeńską, a ‘Silver Queen’ męską. Przy Meserve męską odmianą zapylającą jest zwykle ‘Blue Prince’, a żeńską ‘Blue Princess’. Słabe owocowanie Uniwersytet Clemson wiąże ze słabym zapyleniem, młodym wiekiem rośliny, nadmiarem azotu albo późnym przymrozkiem. Cięcie też wpływa na liczbę owoców.

Kiedy i jak przycinać ostrokrzew?

Ostrokrzew przycina się późnym latem, a pędy uszkodzone przez zimę usuwa się wiosną, jak radzi RHS. Żywopłoty i formy strzyżone tnie się późnym latem, bo wcześniejsze cięcie daje nierówny odrost. Polskiego terminu żadne ze sprawdzonych źródeł nie podaje.

Mocniejsze cięcie odmładzające wykonuje się wiosną, zabierając do 1/3 rośliny w roku. NC State radzi ciąć zimą i przypomina przy ostrokrzewie kolczastym, że kwiaty i owoce przyszłego roku pojawiają się na nowych przyrostach. Ostrokrzew karbowany dobrze znosi mocne cięcie, jak podaje Clemson. Z pędów można też uzyskać nowe rośliny.

Jak rozmnożyć ostrokrzew i co mu szkodzi?

Ostrokrzew rozmnaża się najłatwiej przez odkłady, jak podaje RHS. Wiosną krzewy często gubią część liści, zwłaszcza po mroźnej zimie, i jest to zjawisko normalne. Żółtawe plamy na starszych liściach mogą być śladem miniarki ostrokrzewowej, a przedwczesne opadanie liści chorobą nazywaną holly blight.

Ostrokrzew kolczasty nie ma poważnych szkodników, jak podaje NC State, a problemy pojawiają się głównie na mokrej glebie. Największe ryzyko dotyczy jednak nie rośliny, ale domowników.

Czy ostrokrzew jest trujący?

Ostrokrzew jest trujący, a najbardziej toksyczne są jagody. Baza ASPCA wymienia u zwierząt wymioty, biegunkę i apatię, a liście i jagody uznaje za słabo toksyczne. Pet Poison Helpline ostrzega, że kolczaste liście ranią wargi i dziąsła. Podręcznik weterynaryjny Merck opisuje objawy po co najmniej 2 jagodach, a śmierć jako rzadką.

U dzieci źródła różnią się w progu objawów. National Capital Poison Center podaje 2 jagody, a przegląd z 2012 roku 5 jagód. RHS radzi pracować w rękawicach. Kroki po zjedzeniu rośliny przez zwierzę opisuje poradnik rośliny bezpieczne dla kota i psa. Ta sama ostrożność obowiązuje przy gałązkach w domu.

Ostrokrzew na święta i status ochrony

Ostrokrzew na święta nie może zamarznąć po ścięciu, bo liście i owoce czernieją, jak zaznacza Clemson. Jagody zaczynają wysychać po ścięciu i opadają, dlatego National Capital Poison Center radzi usunąć je przed dekorowaniem. Więcej o gałązkach opisuje poradnik stroik z żywych roślin, a o drugiej roślinie sezonu tekst o jemiole.

Ostrokrzewu nie ma w rozporządzeniu z 2014 roku o ochronie gatunkowej roślin. Porównanie roślin zimowych zbiera przewodnik rośliny na zimę i święta.

Najczęściej zadawane pytania o ostrokrzew