Cyklamen w domu i w ogrodzie. Jak go pielęgnować i podlewać?

Cyklamen to kwitnąca zimą roślina z bulwą, która najlepiej czuje się w chłodnym, jasnym pokoju. Wodę leje się przy brzegu doniczki albo podaje od dołu, bo bulwa łatwo gnije. Żółte liście po kwitnieniu to często zwykły spoczynek, a nie koniec rośliny. Dla kota i psa cyklamen jest trujący.

Cyklamen w skrócie

Cyklamen to roślina z bulwą, kwitnąca zimą w temperaturze około 10-18 °C. Stoi w jasnym miejscu bez bezpośredniego słońca, a podlewa się go brzegiem doniczki lub od dołu. Latem odpoczywa, a dla kota i psa jest toksyczny.

Co to jest cyklamen i czy to fiołek alpejski?

Cyklamen to rodzaj roślin z bulwą, liczący około 23 gatunki, wszystkie z rejonu Morza Śródziemnego, jak podaje Uniwersytet Clemson. Należy do rodziny pierwiosnkowatych, a rośliny z kwiaciarni to mieszańce cyklamenu perskiego (Cyclamen persicum), co wyjaśnia Uniwersytet Wisconsin. Nazwa myli, bo Uniwersytet Stanowy Karoliny Północnej zaznacza, że ta roślina nie pochodzi z Persji, a RHS wskazuje Bliski Wschód.

Potocznie cyklamen nazywa się fiołkiem alpejskim, a Słownik PWN odsyła z tej nazwy do cyklamenu. Botanicznie to błąd: czasopismo „Wszechświat” wyjaśnia, że fiołek alpejski (Viola alpina) należy do rodziny fiołkowatych i wygląda zupełnie inaczej. Na liście gatunków pod ochroną ścisłą jest z kolei cyklamen purpurowy (Cyclamen purpurascens). Rośliny kupowane zimą to jednak mieszańce do domu, z własnymi wymaganiami.

Jak pielęgnować cyklamen w domu?

Cyklamen w domu potrzebuje chłodu i jasnego światła bez bezpośredniego słońca. Uniwersytet Clemson podaje 16-18 °C w dzień i około 10 °C w nocy, a Uniwersytet Stanowy Iowa zakres 10-16 °C. Powyżej 21 °C pąki się nie rozwijają, choć Wisconsin zaznacza, że nowsze mieszańce znoszą szerszy zakres temperatur. Uniwersytet Illinois dopuszcza w dzień najwyżej 20 °C, a w nocy nawet 4 °C.

Chłód wydłuża życie kwiatów i całe kwitnienie. Roślina stoi z dala od nawiewu, bo ciepłe powietrze zbyt szybko przesusza podłoże. Ciepłe i zimne przeciągi mogą też spowodować zrzucanie kwiatów, jak ostrzega Uniwersytet Illinois. Wisconsin radzi stawiać doniczkę na tacy z mokrym żwirem, co daje dodatkową wilgoć.

Kwitnienie zależy też od zakupu. W sklepie warto wybrać roślinę z wieloma pąkami, które dopiero się otwierają, i jędrnymi liśćmi. Iowa State i RHS radzą zajrzeć pod liście i sprawdzić, ile pąków czeka. Illinois poleca rośliny z kilkoma otwartymi kwiatami i wieloma pąkami u nasady. Opadnięte i żółte liście są często znakiem przelania, a wiotka, zwisająca łodyga to zły znak.

Jak podlewać cyklamen?

Cyklamen podlewa się brzegiem doniczki albo od dołu, tak żeby woda nie trafiała na bulwę i środek rośliny. Clemson, Wisconsin i Iowa State ostrzegają, że ten fragment łatwo gnije. Przy podlewaniu od dołu Wisconsin radzi wstawić doniczkę do wody na 15 minut.

Częstotliwość zależy od podłoża, które Iowa State radzi sprawdzać codziennie. Cyklamen lubi wilgotną ziemię, ale nie znosi mokrej. Wisconsin zaleca prawie przesuszyć podłoże przed kolejnym podlaniem, a RHS uważa chwilowe przesuszenie za mniej szkodliwe niż przelanie. Woda powinna mieć ciepłą temperaturę pokojową.

W spodku nie zostawia się wody, a ozdobną osłonkę warto zdjąć albo zrobić w niej otwory. Drugi zabieg w czasie kwitnienia to nawożenie.

Jak nawozić i przesadzać cyklamen?

Cyklamen nawozi się co 2 tygodnie w czasie wzrostu, nawozem z małą ilością azotu albo dla roślin kwitnących, jak radzi Wisconsin. Iowa State zaleca rozcieńczony nawóz co 2 tygodnie w czasie kwitnienia, a Clemson nawożenie raz w miesiącu po ruszeniu wzrostu. Nadmiar nawozu daje bujny wzrost, bardziej podatny na choroby.

W doniczce górna połowa bulwy wystaje nad podłoże, co chroni ją przed gniciem. Podłoże ma być przepuszczalne, a Uniwersytet New Hampshire podaje mieszankę torfu, ziemi ogrodowej i grubego piasku w proporcji 1:1:2. Bulwa z czasem dorasta nawet do 15 cm średnicy. Gdy po spoczynku rusza wzrost, RHS radzi wymienić wierzchnią warstwę ziemi na świeże podłoże bez torfu. Więdnięcie ma jednak kilka różnych przyczyn.

Dlaczego cyklamen więdnie i żółknie?

Cyklamen więdnie i żółknie zwykle z powodu przelania, przesuszenia albo zbyt wysokiej temperatury. Te same objawy mają przeciwne przyczyny, dlatego najpierw warto sprawdzić podłoże palcem.

Przegrzanie przyspiesza spoczynek, jak podaje Uniwersytet Stanowy Waszyngtonu. Żółknięcie przed spoczynkiem to zwykły etap, a Illinois zaznacza, że wiele osób wyrzuca wtedy roślinę przez pomyłkę. Inaczej wyglądają choroby i szkodniki, które zostawiają wyraźne ślady.

Szara pleśń i szkodniki cyklamenu

Szara pleśń to choroba, na którą cyklamen jest szczególnie podatny, jak podaje RHS. Objawem jest szary, puszysty nalot, a łodyżki liści i kwiatów zapadają się. Na kwiatach pojawiają się małe, odbarwione plamki. Sprzyja jej bardzo wilgotne powietrze, dlatego martwe liście i kwiaty usuwa się od razu, a rośliny stawia się luźno, w przewiewnym miejscu.

Szkodników jest niewiele. Clemson i Wisconsin wymieniają mszyce, wełnowce, przędziorki i wciornastki, a Clemson radzi na nie mydło owadobójcze. Rośliny z roztoczem cyklamenowym najlepiej wyrzucić, bo trudno go zwalczyć. Ziemiórki to problem przelanych roślin doniczkowych w ogóle: Wisconsin radzi przesuszać wierzch ziemi przed podlaniem, a dorosłe owady nie szkodzą roślinie. Po zimie pojawia się inne pytanie: co dalej z rośliną.

Co zrobić z cyklamenem po przekwitnięciu?

Po przekwitnięciu cyklamen można wyrzucić albo przeprowadzić przez spoczynek. Iowa State uważa wyrzucenie za najlepsze wyjście, a Clemson uprzedza, że ponowne kwitnienie w domu jest trudne, bo zwykle brakuje światła. RHS podaje jednak, że roślina może zakwitnąć w kolejnych latach.

1. Przekwitłe kwiaty: łodygę skręca się i zdecydowanie pociąga, żeby nie zostawić resztek, które gniją.
2. Po kwitnieniu: RHS radzi podlewać i nawozić do żółknięcia liści.
3. Spoczynek: woda ograniczona, miejsce chłodne i zacienione, według Iowa State około 7-10 °C.
4. Długość: Iowa State podaje 6-8 tygodni, a Wisconsin 2-3 miesiące.
5. Powrót: podlewanie wraca, gdy z bulwy wyrastają nowe liście, i wtedy wraca też nawóz.

Źródła różnią się przy wodzie w spoczynku. RHS i Illinois opisują suchy spoczynek, a Clemson radzi nie dopuszczać do całkowitego przeschnięcia. Wisconsin opisuje też przechowanie bulwy w suchym wermikulicie w około 10 °C przez 6-12 tygodni. Iowa State budzi roślinę w połowie lub pod koniec lata, w 10-18 °C, a Clemson przewiduje ponowne kwitnienie w środku zimy. Latem roślina może stać na dworze w cieniu, ale Wisconsin przypomina, by wnieść ją przed pierwszym przymrozkiem. Na zewnątrz lepiej radzą sobie inne gatunki.

Czy cyklamen ogrodowy przetrwa zimę w gruncie?

Cyklamen ogrodowy znosi mróz, w przeciwieństwie do cyklamenu perskiego z kwiaciarni, który przymrozku nie toleruje. RHS ocenia Cyclamen hederifolium i Cyclamen coum na H5, czyli od -15 do -10 °C. Ta ocena dotyczy Wielkiej Brytanii, dlatego w mroźniejszych rejonach RHS radzi przykryć je grubą, luźną ściółką.

Gatunki ogrodowe nie są trudne w uprawie, jeśli miejsce nie jest zbyt suche ani słoneczne. Bulwy sadzi się 3-5 cm głęboko, bo posadzone zbyt głęboko mogą nie zakwitnąć. Różnice między oboma typami widać w tabeli.

Wpis ASPCA obejmuje cały rodzaj, więc ostrzeżenia dla zwierząt dotyczą też gatunków ogrodowych.

Czy cyklamen jest trujący dla kota i psa?

Cyklamen jest trujący dla kota i psa, a najwięcej toksyn ma bulwa. Baza ASPCA wymienia cały rodzaj jako toksyczny dla psów, kotów i koni. Po zjedzeniu pojawiają się ślinienie, wymioty i biegunka, a u kotów Pet Poison Helpline opisuje czasem krew w wymiocinach i biegunce.

Po dużej ilości bulw ASPCA wymienia zaburzenia rytmu serca, drgawki i śmierć, choć Pet Poison Helpline uznaje groźne objawy za rzadkie. Podręcznik weterynaryjny Merck wskazuje saponiny z bulw, które drażnią przewód pokarmowy. Kroki po zjedzeniu rośliny i bezpieczniejsze gatunki opisuje poradnik rośliny bezpieczne dla kota i psa. Spokojniejszym wyborem na zimę jest grudnik, a gwiazda betlejemska jest toksyczna tylko łagodnie. Porównanie roślin zimowych zbiera przewodnik rośliny na zimę i święta.

Najczęściej zadawane pytania o cyklamen