Gwiazda betlejemska w domu. Jak ją pielęgnować i czy jest trująca?

Gwiazda betlejemska trzyma barwne podsadki przez 6-8 tygodni, jeśli stoi w jasnym miejscu, w stałej temperaturze i nie zmarzła po drodze ze sklepu. Gubienie liści ma zwykle jedną z pięciu przyczyn, kolor na kolejne święta wymaga 14 godzin ciemności na dobę, a dla kota i psa roślina jest łagodnie toksyczna.

Gwiazda betlejemska w skrócie

Gwiazda betlejemska to roślina doniczkowa z rodzaju wilczomlecz, ceniona za barwne podsadki. Najlepiej czuje się w 16-21 °C, w jasnym miejscu bez przeciągów. Dla kota i psa jest łagodnie toksyczna, a kolor utrzymuje 6-8 tygodni.

Co to jest gwiazda betlejemska?

Gwiazda betlejemska to roślina doniczkowa z rodzaju wilczomlecz (Euphorbia pulcherrima), znana też jako poinsecja albo wilczomlecz nadobny. Pochodzi z Meksyku, gdzie rośnie jako duży krzew lub małe drzewo o wysokości 3-4,5 m, jak podaje Uniwersytet Stanowy Iowa. W mieszkaniu uprawia się ją w doniczce jako sezonową ozdobę, obok grudnika i amarylisa jedną z głównych roślin w przewodniku rośliny na zimę i święta.

Kolorowe części rośliny to nie płatki, tylko podsadki, czyli zmienione liście. Właściwe kwiaty, nazywane cyatiami, to drobne żółtozielone guziczki w środku podsadek.

Obok czerwonej gwiazdy betlejemskiej w sprzedaży jest biała i różowa gwiazda betlejemska, a także odmiany złote, łososiowe, marmurkowe i dwubarwne. Nazwa poinsecja upamiętnia Joela Poinsetta, pierwszego ambasadora USA w Meksyku, który sprowadził roślinę do Stanów Zjednoczonych. Trwałość podsadek w domu zależy od trzech rzeczy: światła, temperatury i wody.

Jak pielęgnować gwiazdę betlejemską w domu?

Pielęgnacja gwiazdy betlejemskiej w domu wymaga jasnego miejsca, temperatury 16-21 °C i umiarkowanie wilgotnego podłoża.

Światło to co najmniej 6 godzin jasnego, rozproszonego słońca dziennie, jak zaleca Uniwersytet Clemson. Bezpośrednie słońce wybiela podsadki. SGGW radzi stawiać roślinę na oknie, a Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) woli stół w pewnej odległości od szyby. W obu przypadkach liście nie powinny dotykać zimnego szkła.

Temperatura wpływa na zdrowie rośliny i barwę podsadek. Uniwersytet Stanowy Iowa podaje 16-21 °C, SGGW 18-22 °C, a Uniwersytet Illinois wskazuje 18 °C jako wartość najlepszą dla zdrowia i żywej barwy. Nocą wystarczy około 13 °C. Powyżej 24 °C roślina szybciej się starzeje, co zauważa Uniwersytet Wisconsin.

Podlewanie to według Uniwersytetu Stanowego Iowa główna przyczyna problemów tej rośliny w domu, a szczegóły opisuje poradnik jak podlewać gwiazdę betlejemską. Moment podlania najłatwiej sprawdzić palcem: gdy powierzchnia podłoża jest sucha w dotyku, roślinę podlewa się, aż woda wypłynie dnem doniczki. SGGW zaznacza, że gwiazda łatwiej znosi przesuszenie niż przelanie, a jako orientacyjną częstotliwość podaje raz na 3-4 dni dla dużej rośliny.

Osobna pułapka to ozdobna osłonka albo folia, w której roślina wychodzi ze sklepu. Uniwersytet Stanowy Iowa radzi wyjąć doniczkę z osłonki, podlać ją w zlewie i odstawić z powrotem, a Uniwersytet Illinois przebić folię, żeby woda spływała na spodek. Wody w osłonce i na spodku nie wolno zostawiać: SGGW radzi wylać ją po 20 minutach, a Penn State najwyżej po 5 minutach. RHS proponuje podlewanie od dołu, czyli wstawienie doniczki na 10-20 minut do miski z letnią wodą.

Nawozu w czasie kwitnienia roślina nie potrzebuje, a RHS radzi codzienne zraszanie, bo wilgotne powietrze wydłuża kwitnienie. Błędy w tych warunkach najszybciej widać wtedy, gdy gwiazda betlejemska gubi liście.

Dlaczego gwiazda betlejemska gubi liście i podsadki?

Gwiazda betlejemska gubi liście i podsadki z pięciu głównych przyczyn: chłodu, przeciągu, przelania, przesuszenia i przegrzania.

1. Chłód. Poniżej 10 °C roślina przedwcześnie zrzuca liście, a według Uniwersytetu Illinois kilka minut zimna wystarcza, by uszkodzić podsadki. Gubienie liści tuż po zakupie to zwykle skutek chłodu w sklepie, co potwierdza RHS.
2. Przeciąg i nawiew. Ciepłe, suche powietrze z nawiewu oraz wahania temperatury przy drzwiach też powodują opadanie liści. SGGW pisze, że przeciąg i zimne powietrze uszkadzają roślinę trwale.
3. Przelanie. Nadmiar wody prowadzi do gnicia korzeni, a cała roślina więdnie i zamiera, czasem bardzo szybko.
4. Przesuszenie. Zbyt suche podłoże sprawia, że liście się zwijają i opadają.
5. Przegrzanie. Nadmiar ciepła powoduje żółknięcie i opadanie liści, a podsadki szybciej blakną.

Roślinę osłabiają też szkodniki. Najczęstszy z nich to mączlik, a obok niego Uniwersytet Clemson wymienia wełnowce, tarczniki i przędziorki. Przy przelaniu pojawia się szara pleśń, którą opisuje RHS.

Część tej utraty jest naturalna, bo według SGGW roślina już po kilku tygodniach traci żywe kolory, a często także liście. Diagnozę zaczyna się więc od pytania, jak długo gwiazda betlejemska kwitnie.

Kiedy kwitnie gwiazda betlejemska i ile trwa kolor podsadek?

Gwiazda betlejemska kwitnie w grudniu i styczniu, a kolor podsadek trwa przy dobrej pielęgnacji 6-8 tygodni. SGGW podaje, że roślina zaczyna przekwitać pod koniec lutego, a Penn State pisze o kolorze utrzymującym się często do marca lub kwietnia. Bezpieczna rachuba to więc 6-8 tygodni.

Kwitnienie zależy od długości nocy, bo gwiazda betlejemska to roślina krótkiego dnia. Podsadki wybarwiają się dopiero po długim okresie nieprzerwanej ciemności. Podobnie działa grudnik: długie noce pomagają mu zawiązać pąki, choć reaguje też na chłód. Sklepowa gwiazda przeszła ten etap w szklarni, a czerwone liście na kolejne święta trzeba wywołać samodzielnie.

Jak uzyskać czerwone liście gwiazdy betlejemskiej na święta?

Czerwone liście gwiazdy betlejemskiej pojawiają się po 8-10 tygodniach z 14 godzinami nieprzerwanej ciemności na dobę, jak podaje Uniwersytet Clemson. Uniwersytet Illinois i Uniwersytet Stanowy Iowa zalecają nawet pełną ciemność od 17:00 do 8:00, czyli 15 godzin. Na Boże Narodzenie trzeba zacząć na przełomie września i października.

Cała procedura składa się z czterech kroków.

1. Pierwszy tydzień października: codziennie po południu roślina trafia do całkowitej ciemności na co najmniej 14 godzin, w zaciemnionym pomieszczeniu albo pod tkaniną.
2. Dzień: rano wraca na jasne miejsce, gdzie dostaje 6-8 godzin jasnego światła, a co 2 tygodnie także nawóz.
3. Noc bez wyjątków: latarnia, lampka albo szczelina w drzwiach opóźniają kwitnienie lub je blokują, jak ostrzega Penn State.
4. Temperatura: noce cieplejsze niż 21-24 °C także opóźniają wybarwienie albo mu zapobiegają.

SGGW podaje, że po dwóch miesiącach roślinę można odkryć. Efekt bywa słabszy niż w sklepie: według Penn State ponownie wybarwiona roślina może być mniej okazała niż w dniu zakupu. Mleczny sok rośliny drażni skórę i błony śluzowe, co dotyczy też domowników: kota, psa i dziecka.

Czy gwiazda betlejemska jest trująca dla kota, psa i dziecka?

Gwiazda betlejemska jest łagodnie toksyczna dla kota i psa i nie jest śmiertelnie trująca. ASPCA wpisuje ją na listę roślin toksycznych dla psów i kotów, ale dodaje, że jej toksyczność jest zwykle przeceniana. Pet Poison Helpline określa poziom zatrucia u obu gatunków jako łagodny.

Po zjedzeniu rośliny u kota i psa pojawiają się wymioty, ślinienie, a rzadko biegunka. Kontakt soku ze skórą daje zaczerwienienie, obrzęk i świąd. Antidotum nie istnieje, a leczenie jest rzadko potrzebne. Podręcznik weterynaryjny Merck wyjaśnia, że mleczny sok drażni błony śluzowe, ale nie powoduje śmierci. Inne rośliny dla domu ze zwierzętami porównuje poradnik rośliny bezpieczne dla kota i psa.

Dziecko, które zje liść, ma najwyżej łagodne objawy: nudności, wymioty albo biegunkę, jak podaje amerykański National Capital Poison Center. Analiza 22 793 zgłoszeń do ośrodków toksykologicznych w USA (Krenzelok i in., 1996) nie wykazała żadnego zgonu, a w 92,4% przypadków nie było objawów toksycznych. Zła sława rośliny wywodzi się z jednego niepotwierdzonego zgonu dziecka na Hawajach w 1919 roku.

Ostrożność obowiązuje osoby uczulone na lateks: według przeglądu Evens i Stellpflug z 2012 roku reakcja krzyżowa na gwiazdę betlejemską występuje u 40% z nich. Przy niepokojących objawach decyzję podejmuje weterynarz albo lekarz. W domu z kotem spokojniejszym wyborem jest grudnik, który ASPCA uznaje za nietoksyczny, a amarylis ma trującą cebulę. Mleczny sok ma też znaczenie po świętach, przy przycinaniu pędów.

Co zrobić z gwiazdą betlejemską po świętach?

Po świętach gwiazdę betlejemską można przyciąć wiosną i uprawiać dalej albo oddać na kompost. Obie drogi są rozsądne: RHS i Uniwersytet Stanowy Iowa traktują kompostowanie przekwitłej rośliny jako normalny wybór, a jednocześnie opisują, jak ją zatrzymać na kolejne sezony.

Przy dalszej uprawie kalendarz wygląda tak.

1. Marzec albo kwiecień: pędy przycina się do 10-15 cm nad ziemią. Sok drażni skórę, więc lepiej pracować w rękawicach.
2. Od wiosny: nawóz co 2 tygodnie, jak radzą SGGW i Uniwersytet Stanowy Iowa, albo raz w miesiącu według RHS.
3. Maj albo czerwiec: roślina trafia do doniczki większej o 5-10 cm, z podłożem bogatym w materię organiczną.
4. Lato: gdy noce są cieplejsze niż 10 °C, gwiazda może wyjść na dwór. Przyzwyczaja się ją do słońca przez 7-10 dni, a do połowy sierpnia uszczykuje wierzchołki pędów, co daje zwarty krzew.
5. Jesień: gdy noce spadają do 13-16 °C, roślina wraca do domu na słoneczne okno, a pod koniec września rusza okres długich nocy.

Nowe rośliny można też uzyskać z sadzonek pędowych, które RHS zaleca pobierać od kwietnia do czerwca.

Kto woli nie bawić się w przechowywanie, kolejną gwiazdę kupuje po prostu w następnym sezonie. Wtedy o trwałości decyduje sam zakup.

Jak kupić zdrową gwiazdę betlejemską?

Zdrową gwiazdę betlejemską poznać po w pełni wybarwionych podsadkach i ciemnozielonych liściach do samego dołu. Uniwersytet Clemson radzi też wybierać rośliny, których żółte kwiaty w środku nie są jeszcze całkiem otwarte.

Lepiej odłożyć rośliny zwiędnięte, z gołymi dolnymi pędami, złamanymi gałęziami albo szkodnikami. Rośliny gubiące liście już w sklepie zwykle stały w chłodzie. Przy temperaturze poniżej 10 °C albo przy wietrze Penn State zaleca zapakowanie rośliny w luźną torbę na drogę do domu, bo nawet krótki kontakt z zimnem uszkadza podsadki.

Najczęściej zadawane pytania o gwiazdę betlejemską